Tydzień temu w Holandii powiewały flagi narodowe. Obelisk na Placu Dam w Amsterdamie opłynął w kwiaty. O dwudziestej kraj ucichł na dwie minuty. Urwane rozmowy, porzucone zajęcia, stop – klatka i spojrzenie wstecz, by oddać hołd osobom poległym w wojnach i konfliktach zbrojonych.
4 maja – Dodenherdenking, Dzień Pamięci Poległych i 5 maja – Bevrijdingsdag ,Święto Wyzwolenia Holandii spod jarzma okupacji. Pamiętamy.
Wybraliśmy się z Igotatą na dwa wydarzenia kulturalne w tematyce wojennej: operę „Pasażerka” i musical „Je Anne” na podstawie pamiętnika nastoletniej Anne Frank.

O Anne Frank nie tak dawno Wam opowiadałam, przy okazji wizyty w muzeum – oficynie, w której ukrywała się rodzina państwa Franków, rodzina van Pelsów i Fritz Pfeffer.
Teraz mieliśmy okazję odkryć historię dziewczynki w inny sposób, poprzez muzykę.
Musical „Je Anne”, od 8 kwietnia do 16 maja, wędruje po całej Holandii – wystawiany na deskach różnych teatrów. My mieliśmy sposobność obejrzenia  go, 4 maja, w Teatrze Miejskim Stadschouwberg w Haarlemie.

Jeśli mieszkacie w Holandii, warto się wybrać, polecamy!
Orkiestra jest niewielka, ale znakomita. Piosenki trafiają prosto do serca, zwłaszcza w wykonaniu odtwórczyni roli Anne i Hermana van Pelsa.
Surowa, minimalistyczna scenografia.
Gwiazda Dawida wyznacza przestrzeń kryjówki.
Sześć rozpostartych ramion a la pokoje – ot i cała prywatność mieszkańców.

Walizki, żelazne łóżko, krzesło, stolik, radio, futro, dziennik… to w zasadzie wszystkie rekwizyty.
Stajemy się uczestnikami intymnej codzienności ośmiorga bohaterów, jakbyśmy wślizgnęli się między okładki „Dziennika Anne Frank”.
Słowa budzą się, wstają z kartek, zmieniają się w dźwięki, wybrzmiewają melodią, śpiewem.
Nuta jest rzewna, melancholijna, czasem posępna jak mieszkańcy – czujni, nieufni, żyjący w lęku i napięciu. Wiadomo, głód, nuda, frustracja, niepewność jutra są zarzewiem konfliktów.

W ciągu dnia atmosfera kryjówki skrzy się od pretensji, które mogą znaleźć ujście dopiero wieczorem, gdy fabrykanci opuszczają przednią kamienicę i w końcu nie trzeba tłumić dźwięków.
Fritz zjada po kryjomu pomarańczę. Zajmuje biurko Anne.
Auguste van Pels „zadziera nosa”, w poprzednim życiu była damą, nosiła prawdziwe futro, które z dumą prezentuje, jak relikwię wystawnej przeszłości.

Dwie przypadkowe rodziny stłoczone obok siebie, plus samotny mężczyzna w średnim wieku.
Dorośli i nastolatkowie: Margot, Peter i Anne, młodsza o nich o trzy lata (niby niewiele, a jednak tutaj tworzy przepaść).

Poza tym Anne ma zupełnie inny temperament niż tamtych dwoje, ma charakterek. Wypełnia dom świeżością i młodzieńczą energią. Figlarna, radosna, ale zarazem harda i rozbrykana. Często czuje się samotna, niezrozumiana przez pozostałych.
Ulgę przynosi jej pisanie.  Anne zwierza się wyimaginowanej przyjaciółce, Kitty, z niepokojów dojrzewania, z relacji panujących w domu, ze swoich dziewczęcych rozterek. Pamiętnik koi rozdygotane emocje.
Lieve Kitty, tylko ty mnie zrozumiesz, wyobraź sobie, co się dzisiaj stało, co powiedziała pani Pels; mój kochany tatuś Pim, mama mnie nie rozumie, ja też jej nie rozumiem, Margot jest zupełnie inna niż ja, ona jest tą grzeczną, a ja… sama wiesz. I jest Peter… Ostatnio ja i Peter…
Młodzieńcze uczucie kiełkuje nieśmiało w wojennym mroku.
Lieve Kitty, chyba się zakochałam. Czy tak wygląda miłość?

Nawet najbardziej ponurą rzeczywistość, co jakiś czas, rozjaśniają promyki nadziei. Gdy nadchodzi Chanuka cała ósemka świętuje. Krzepiąco migoczą płomienie świec. Nuta wybrzmiewa radośnie, z werwą. Wreszcie!

A największa radość przychodzi, gdy przez radio BBC docierają optymistyczne wieści. Alianci szykują się do wyzwolenia północnej Francji! Zbliża się wolność. Wolność!
– Co zrobię, gdy wyjdę z kryjówki? – zastanawiają się nasi bohaterowie, po czym wyśpiewują pieśni o wolności, każdy własną.
Poprawiają płaszcze, chwytają walizki, poruszają się z werwą, jakby naraz przybyło im sił… Rumieńce wpełzają na policzki, oczy płoną blaskiem. Wyśpiewują arie zwycięstwa. Chóralny koncert życzeń.

– Zjeżdżę na rowerze cały Amsterdam! – zapewnia Anne.
– Wypiję kawę ze śmietanką – marzy Edith Frank.
– Wezmę kąpiel w wannie z pianą – śpiewa Margot.
– Znów będę damą w moim futrze. – Auguste van Pels unosi podbródek.
Lecz najgłośniej śpiewa Herman van Pels, jest to oda do „sigaretten”. Gdy wyjdzie na wolność, wypali od razu dwie paczki. I nikt go nie powstrzyma! I nikt mu nie zabroni! O, papierosy! O słodkie sigaretten!
Podekscytowani domownicy biegają po scenie. Ich śmiech unosi się jak mydlane bańki, mieni się kolorami, łaskocze optymizmem. Spakowali się w trymiga. Są gotowi do wyjścia.

Stop! Tak bardzo chciałabym w tym momencie otworzyć im drzwi na oścież i pozwolić wybiec na zewnątrz. Podarować każdemu wymarzony dzień szczęścia. Przygotowałabym kąpiel z pianą dla Margot, dla pani Edith zaparzyłabym gęstej kawy, napompowałabym koła w rowerze dla Anne i patrzyłabym jak pedałuje wzdłuż kanałów, wzniecając szare kłęby kurzu. Podejrzałabym jak Otto Frank wychodzi z teczką do swojego biura. I niech Herman van Pels wypali swoje sigaretten! Niech Peter wróci do szkoły. Niech… Aż bolą mnie knykcie od zaciskania kciuków.
Tak bardzo pragnęłam takiego zakończenia!

Jednak wojna napisała inny scenariusz.
Dzwoneczki śmiechu milkną. Bańki mydlane rozpryskują się. Zresztą żadne to bańki – bomby!
Bombardowania nasilają się. Atmosfera gęstnieje. Ludzie tracą człowieczeństwo. Wyzbywają się moralności jak zużytej odzieży.
Bezprawie, zdrada… oto nowa moralność.

Światełko nadziei gaśnie.
Postaci nieruchomieją na scenie. Znika wizja kawy, wanny, wycieczki rowerowej, spotkań…
Otto Frank, pozornie beznamiętnym głosem, kolejno odczytuje imiona i nazwiska swoich współmieszkańców. Każde z doklejoną datą. Nie urodzin, śmierci! Kto, kiedy, w jakim obozie.
Wyczytany schodzi ze sceny jak zdmuchnięta świeca.

Gwiazda Dawida pustoszeje. Klaustrofobiczna oficyna naraz zyskuje na przestrzeni.  Zostaje tylko dwoje bohaterów: ojciec i córka. Otto i Anne.
– Anne. – Otto mówi cicho, wskazuje podbródkiem wyjście. Anne z zacięciem pisze, jakby chciała skryć się w pamiętniku przed głosem ojca.
– Anne! – Głos ponagla i Anne wie, że już nie ma ucieczki.
Podnosi walizkę i zmierza do wyjścia, jeszcze ogląda się przez ramię, ale tylko raz, po czym zanurza się w ciemność.
Gasną reflektory. Otto stoi samotnie na scenie, prawie go nie widać. Ale jest. On jeden przeżył.

Cisza. Przedłużająca się cisza na scenie i na widowni.
A potem… morze braw.